Manolo, falemos....

22/01/10
O día que fiquei ensimesmado
Artigo de Manolo Rivas hoxe no País:

Ten razón o conselleiro de Cultura. A cultura galega está "ensimesmada e acomplexada". Está pampa. Atónita. Eu diría que Galicia enteira está abraiada. Aloulada. Levítica. Como Santa Teresa, está en "ausencia". Non me estraña. De Galicia foron desaparecendo cousas até que desapareceu o nome. Iso é o que contan do spot oficial do Xacobeo. Que non hai Camiño, non hai Santiago, non hai Galicia. Lóxico que a xente ande ensimesmada, a tocarse, dispensando, as partes mesmas. Os órganos da existencia. De aí o atinado do lema existencialista dos valados publicitarios: "Agora é cando, Galicia é onde". De aí tamén a continua invocación do presidente á "maioría silenciosa". Despois de tanta deconstrución, os galegos andamos todos con cara de encrucillado e de sudoku pola rúa, a preguntar con acenos desacougados: "Onde é Galicia?". E a xente sae de ler os xornais nos bares como se estivese a profundar nas Faragullas filosóficas de Kierkegaard: "Cando é agora?".

Todo cadra. En poucos meses pasamos de ser unha nacionalidade histórica a ser unha cousa ignota. De ser un pobo plural e democrático, a estar sometidos ao inextricábel mando dunha "maioría silenciosa". De ter unha cultura, a ter unha fábrica de pedras contra o propio tellado. De ter un plan de normalización lingüística, a ter unha trapallada. Non me dirán que este caos non é un horizonte apaixonante. Anda a xente aborrecida pola vella e cínica Europa. Xa nada pode épater la bourgeoisie. É a burguesía máis podente a que escandaliza ao resto. En Galicia estamos a vivir unha aventura como a de Perdidos, pero fóra da pantalla. Por iso, o que fai un galego da xeira Feijóo antes de deitarse é ir onde o telescopio e percorrer os barrios das estrelas, as constelacións, o zodíaco, cun cosmopolitismo melancólico: "Onde é Galicia?".

O que supón un desafío para un xornalista é localizar a Maioría Silenciosa. É un personaxe principal na obra que actualmente se representa en Galicia, mais non a podemos ver no escenario. Levo días preguntando por ela, investigando, esculcando sen éxito. Sei da súa orixe. Deuse a coñecer durante un célebre speech de Richard Nixon, en 1969. Esa dona foi a desculpa que aquel presidente dos Estados Unidos utilizou para soster a súa política belicosa. Malia as protestas civís, malia os extremistas, dicían os voceiros presidenciais, temos o apoio de Maioría Silenciosa. Todos sabemos como acabou a guerra, e como acabou Dick.

A misteriosa dona desapareceu para rexurdir como unha vedete na España dos anos 70, pre e post franquista. A xente que protestaba na rúa contra a ditadura eran unha minoría rabuda. Quen sabía de verdade o camiño era a Maioría Silenciosa. Agora anda por Galicia. Teño de falar con Maioría Silenciosa! Caladiños, caladiños, atopo moitos, mais ningún sabe ou ningún quere levarme onde Maioría Silenciosa. Cóntanme que os admirados comentaristas Carlos Luís Rodríguez e Roberto Blanco Valdés conseguiron unha exclusiva con ela. Que sorte, que envexa, poder confraternizar con Maioría Silenciosa! Saber o que ela pensa, sen intermediarios. Mais un é teimoso, non quere ser menos, e á fin, consigo o encontro coa simpática axuda dos Trobeiros de Compostela (Luís Rial, Miguel Cancio e o Príncipe Galín, intérpretes en Youtube da xenial Y toooooooodo gracias a Feijóo, música de Palito Ortega). Velaí está Maioría Silenciosa, como unha señora meiga. Pero algo lle pasa. Está ollando abraiada para un mesmo punto, coa típica expresión estupefacta da Santa Compaña.
-Are you the Silent Majority?, pregunto por se acaso.
-Yes, neno, yes -responde con tristura e en voz baixiña, a fitar algo no lugar borroso-. Viches o que fixo Feijóo?
-E que fixo?
-Tiña case todo a favor. Pero sentiu a atracción do baleiro. Tirouse e...caeu fóra. Mira que é triste tirarse ao baleiro e caer fóra del.
Non esperaba encontrarme cunha Maioría Silenciosa tan filosófica, cavilosa e razoábel. Cando este Goberno invoca a Maioría Silenciosa semella que fala dunha gran fera oculta que come e remoe as follas do censo electoral. Sempre me deu que pensar o que José Ortega y Gasset escribiu verbo de Galicia en La España invertebrada: "No he comprendido nunca por qué preocupa el nacionalismo afirmativo de Cataluña y Vasconia, y, en cambio, no causa pavor el nihilismo nacional de Galicia". Aquí moitos dan por feito que o perigo son os nacionalistas. Mesmo algúns teñen o feo costume de chamarte "nacionalista" sen preguntar se o es, como ese demachiño que leva no móbil o conselleiro Rueda. O seu rudo discurso ten unha raíz autoritaria, o reducir todo ao esquema de Carl Schmitt: ou amigo ou inimigo. Se queres protexer o galego e que es nacionalista, e se es nacionalista es un extremista. Que tiña en común o mar de xente que onte encheu a praza do Obradoiro, o corazón simbólico de Galicia? Non unha ideoloxía, non un carné. Alí estaba a Galicia afirmativa fronte a un Goberno nihilista.
Porque esa é a curiosa conclusión á que chegamos hoxe lendo o que en 1921 dicía Ortega é un século despois o que temos en Galicia non é un pobo nihilista senón un Goberno con esa tendencia ao baleiro. Un Goberno que non procura grandes entendementos da intelixencia, senón que fai estourar as confianzas básicas existentes. Non me estraña nada que o país, a cultura, e até a natureza, todo fique ensimesmado e acomplexado. Velaí un pobo tranquilo encirrado por un Goberno nihilista.
Malia todo, a miña esperanza está na ensimesmada cultura.
Informan que grande parte das montaxes futuras do Centro Dramático Galego serán obras de mimo. De primeiras, trátase dunha opción de grande coherencia. Mesmo sen sabelo, e á marxe do valor estético, a escolla do mimo ten un sentido histórico, estratéxico e mesmo lingüístico. Así, como na broma dos terzos infindos, temos un terzo de galego, un terzo de castelán, un terzo de inglés e un terzo de silencio... Mais, en arte, a linguaxe do silencio non é o da "maioría silenciosa". Samuel Beckett dicía que a súa verdadeira procura era esa linguaxe do silencio. E as pausas silenciosas de Harold Pinter son demoledoras. Se Galicia se converte nunha potencia artística en mimo, se fai arte do silencio, asistiremos a un sublime e ensimesmado corte de mangas.

A lexitimidade, velaí a clave

Volvo despois de moito tempo, pero volvo a medias, xa que o que ides ler a continuación é un artigo de Marcelino Fernández Mallo, en Vieiros. Non é a primeira vez que o cito, xa que me parece moi acertado:

"Mesmo nos libros mediocres, un pode atopar ideas brillantes. Este é o caso de "A deleiba do mundo", do libanés Amin Maalouf , un ensaio disperso e superficial que, sen embargo, inclúe unha suxestiva reflexión sobre a "lexitimidade" como clave explicativa de moitos fenómenos políticos. A súa aplicación a Galicia resulta inmediata.



Maalouf recorre ó concepto de lexitimidade para comparar dous líderes exipcios: Gamal Abdel Nasser e Anwar el-Sadat. Segundo o escritor, o primeiro foi un líder despótico e errático mentres o segundo actuou como gobernante xuizoso e pragmático, malia o cal Nasser gozou dunha enorme popularidade fronte ó desprezo que houbo sufrir el-Sadat. A explicación, na lexitimidade acadada por cada un deles.

Consonte ó devandito ensaio, a lexitimidade constrúese a partir dun logro ou dunha traxectoria histórica e mediante a comuñón capilar entre político e pobo, factores ós que se haberá engadir a bretemosa condición do carisma. Coido que aplicando esta sinxela receita, pódense comprender moitas das insólitas circunstancias da política galega actual.

Como é posible, por exemplo, que unha organización como o Partido Popular estea gobernando Galicia despois de ter afundido durante décadas unha boa parte dos seus activos e valores principais? De onde lle vén ese maioritario apoio popular tan inxustificado á vista das súa funesta pegada como partido gobernante? Vexamos: a historia de Galicia propiciou unha asimilación entre partido popular e exercicio de poder que hoxe perdura. Esta sorte de equivalencia pódese resumir nunha frase que lle escoitei a unha curmá (nada parva, por certo) hai uns meses: “gustar, non me gusta moito o que fan, pero a min educáronme para votalos e así fago sempre aínda sen saber moi ben por que.”

O segundo factor é manexado polo PP con especial mestría. A comuñón que solicita Maalouf entre gobernante e pobo artéllase a través dunha rede instruída, coidada e alimentada con dedicación exemplar. Queda o carisma, que no partido popular en Galicia se constrúe a partir das adhesións inquebrantables e as posturas monolíticas; teñen claro que co éxito do líder chega o progreso para todos eles. Sumados os tres elementos, enténdese, trasladada ó PP, esa máxima priísta recordada nun artigo recente de Manuel Barreiro: “O poder gáñase, non para facer cousas, senón para non perdelo... Un goberno non produce nada, agás antigüidade.”

Conscientes desa “lexitimidade popular”, o partido gobernante emprende en Galicia unha cruzada arteira e inmoral para tornar a condición esencial de “ser galego” na instrumental de “residente en Galicia”. Extírpase calquera risco de galeguidade, suprímese toda pretensión de identidade, erradécase a idea de Galicia como País con obxectivos e anceios propios para someter a nosa existencia e, xa que logo, o noso futuro, ó ente homoxéneo, disciplinado e xacobino da España monótona e indistinguible. Este goberno non só actúa contra os mesmos piares de Galicia senón tamén contra a ética, a decencia e a vergonza. Isto, paradoxalmente, ó abeiro da súa lexitimidade secular.

O caso do PSOE presenta matices importantes a subliñar. Tiñan doado acadar ese obxectivo de lexitimidade a partir da idea prestixiada do Socialismo, con maiúscula, e máis da traxectoria dun partido histórico que protagonizou, mesmo con sombras, fenómenos e acontecementos de sonora transcendencia. Contan, así mesmo, cunha organización eficiente a nivel estatal da cal se beneficia a “delegación” galega e dunha cobertura dos medios razoable. E sen embargo, abondou coa blindaxe dun coche oficial e cunhas facturas pantasma para rachar o que debería ter sido a súa etapa de gloria en Galicia. Fállalles a terceira pata, o bretemoso carisma. Basta con repasar a relación de líderes do PSdeG para descubrir tres eivas insuperables: o baixo perfil das súas primeiras espadas, a falta de cohesión interna e a súa dependencia respecto dos postulados de Ferraz. Aí perden tódalas súas opcións de lexitimidade en Galicia.

Onde as carencias se tornan muros infranqueables é no nacionalismo galego, o cal suspende de xeito categórico o contraste dos tres factores. A herdanza instalada na conciencia do votante recolle o fracaso do galeguismo centrista e socialdemócrata e a supervivencia do marxismo independentista. Quéirase ou non, sexa unha imaxe fiel ou deturpada, guste moito ou pouco, esta vén sendo a imaxe maioritaria que navega polos ríos diversos da sociedade galega. Eis a apelación das forzas estatais ó suposto extremismo do nacionalismo galego cada vez que o BNG amosa unha contradición ou unha inconveniencia nas posicións conservadoras ou, incluso, socialistas.

Se a traxectoria histórica supón unha pexa contra o porvir do nacionalismo galego, para que falar da precaria capilaridade entre esta opción política e a cidadanía? Nada se fixo nin nada se fai hoxe en día para trasladar os postulados do BNG ós distintos entes e instancias sociais, que amosan, en xeral, un descoñecemento supino respecto da programación política actual da organización. Por último, o chamado carisma foi, no tempo de Beiras, un valioso patrimonio botado a perder. Emprendeuse un bo exercicio con Quintana, novamente desprezado. O presente, mellor nin amentalo. E así é como o BNG amosa un futuro desalentador xusto cando se dan no País as condicións propicias para o seu desenvolvmento. Namentres non consigan amañar a situación ate aquí descrita, poderían aforrar calquera proposta ante a sociedade. Faltaralles a imprescindible “lexitimidade popular”. "

25 ANOS DO RETORNO DE CASTELAO

Cando volveu Alfonso Daniel

Este domingo cúmprense 25 anos do traslado dos restos de Castelao a Galiza, para ser soterrado no Panteón dos Galegos Ilustres.

Os restos mortais de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao foron repatriados e levados ao Panteón dos Galegos Ilustres, no convento de San Domingos de Bonaval, en Compostela o 28 de xuño de 1984.Fanse este domingo xusto os 25 anos daquela chegada tan arelada e tan chea de polémica, porque quen formaba parte daquela maquinaria represora que o botara ao exilio, estaba agora reclamándoo como figura propia, un aceno que non sentou ben no nacionalismo galego. Dicir ben é pouco dicir, xa que aquel 28 de xuño a contorna do parque de Bonaval era un fervedoiro. Había milleiros de persoas arrodeando a Igrexa de San Domingos, denunciando que "os que o exiliaran, agora lle fixesen honra". Non había dereito, pensaban, que as autoridades que gobernaban o país, que eran as mesmas que estiveran décadas sentadas á dereita da ditador, dando por boas todas as súas ordes, trouxesen agora os restos do ilustre galeguista, finado moi lonxe da terra (en Bos Aires, o 7 de xaneiro de 1950), facendo coincidir a súa chegada, ademais, co aniversario do plebiscito no que se aprobou o Estatuto que eles mesmos quixeron deitar.Para darlle aínda máis polémica, aquel día houbera unha moi soada carga da policía española, que bateu contra os manifestantes que berraban, entre outras cousas, "A Castelao non se traizoa" e "Galiza ceive, poder popular!"."Castelao é a esencia mesma do noso país, da nosa nación"No mesmo día, saía na prensa galega un artigo de Uxío Novoneyra, que, naquela altura, era o presidente da Asociación de Escritores en Lingua Galega, e no que o poeta do Courel sinalaba que os restos de Castelo "poden ser manipulados, coma todo, polo poder, pero el só vén realmente para os que queremos unha Galiza ceive". O artigo enteiro foi lido por Tareixa Navaza, naquela altura xornalista de TVE en Galiza, quen narrou a chegada do féretro con emoción, referíndose ao galeguista coma a persoa "que nos ensinou a todos que Galiza é unha nación". Nestes días ela mesma, xa prexubilada, contaba que o Gobernador Civil quixera parar a transmisión dos feitos, que agora pode verse no YouTube, e que segue estremecendo pola súa forza. Aquelas imaxes e aquela voz queda custáronlle o cargo ao daquela director de Televisión Española en Galiza, Alexandre Cribeiro, xa falecido. Tamén se vira obrigado a dimitir o organizador da cerimonia, Arixel Teixeiro.Cando, despois da carga, uns uniformados homes erguían o féretro do automóbil no que fora trasladado, e levábano cara o Panteón, os manifestantes deixaron de berrar e comezaron a bater palmas ao seu paso. Daquela, Navaza destacaba os aplausos dicindo que "Castelao está por riba de todas as ideoloxías, porque é a esencia mesma do noso país, da nosa nación".Honras pomposas despois de empurralo cara o desterroCómpre destacar que o desexo de Castelao era que o seu corpo, de morrer no desterro, fora repatriado a Pontevedra, xa que se consideraba pontevedrés "pola miña propia vontade e pola identificación coas terras e xentes de Pontevedra". Porén, xace inda baixo unha grosa lousa de granito detrás da que o quixeron agochar, após o pomposo recoñecemento daquel día de 1984, e que todos os anos, polo Día da Patria, é visitada e honrada con varios ramos de flores, como tamén o é a de Rosalía.O mesmo día en que chegaron os restos de Castelao, concedéuselle, a título póstumo, a Medalla de Ouro de Galiza e, en decembro dese mesmo ano a Xunta de Fraga creaba a tamén moitas veces polémica Medalla Castelao.

No mesmo día:
Feijoo apela ao galeguismo cordial na entrega das Medallas Castelao
Xosé Manuel Beiras recibe o Premio Traslaba

O GALEGO PARA TODO

As esixencias do día a día na loita pola loita contra os prexuizos sobre a lingua Galega non queda na demagoxia política e mediática, senón que vai moito máis alá das ideas dalgúns e dalgunhas que non saben o que están a falar no momento de expresarse, nin saben onde viven, son, e realmente sería o nome que mellor define a esta clase: extranxeiros da súa propia terra.

Isto xa non é ningunha novidade, xa que estamos invadidos pola loita mediática diariamente, pero grazas a persoas desinteresadas e amables podemos acceder a puntos de vista moito máis precisos e lexítimos. E isto vese reflexado nesta carta que mandaron uns investigadores Galegos que viven fóra da súa terra, pero que fixeron unha reflexión moi acertada sobre o asunto:

Unha achega ao debate sobre o galego desde o CERNSomos un conxunto de físicos e enxeñeiros galegos vencellados ao Centro Europeo de Investigación Nuclear (CERN) en Xenebra, a día de hoxe uns dos laboratorios científicos máis importantes do mundo. Desde a distancia, levamos meses asistindo ao debate que se está a xerar sobre a posición que debe ocupar a lingua galega no noso sistema educativo. Esta cuestión está a provocar unha confrontación continua de posturas e opinións que se estende a distintos ámbitos da nosa sociedade. Se ben consideramos este debate lexítimo tamén coidamos que as posturas deben ser mantidas e defendidas desde a máis absoluta rigorosidade, a mesma pola que nós estamos rexidos nas nosas actividades científicas. E vémonos na obriga de intervir cando determinados argumentos que non seguen esta máxima aparecen por parte de persoas cunha opinión que non se restrinxe ao ámbito privado. En declaracións ao “Faro de Vigo”, o voceiro da “Confederación das Asociacións de Pais de Alumnos de Colexios Concertados” (Congapa), José Ramón Hermida, dicía: “Utilicemos el sentido común. Químicas o Físicas, con tantas nomenclaturas internacionales, no se pueden dar en gallego. No podemos retroceder”. Ben, for desde a ignorancia, for intencionadamente, declaracións deste tipo resultan totalmente inadmisíbeis. E dicimos isto con coñecemento de causa, pois no noso ámbito de traballo estamos acostumados a ter conversas de alto nivel científico de temas moi diversos en galego. Nun entorno no que temos a sorte de traballar con algúns dos mellores físicos e enxeñeiros do mundo, o galego está, modestamente a través de nós, presente como vehículo de comunicación científica. E para isto é un idioma exactamente igual de válido que o francés, o alemán ou, desde logo, o castelán. Ben é certo que o galego non é empregado para as comunicacións nin publicacións científicas a grande escala, pero é necesario que se saiba que tampouco o é o castelán. A lingua franca da ciencia desde hai moitos anos é o inglés, e desde logo se algunha lle discutíu no pasado tal condición esa non foi o castelán.O noso obxectivo con esta carta é simplemente evitar que se empreguen argumentos falsos (ou falseados) na discusión dun tema tan delicado e importante coma este. E tamén reivindicar o galego como lingua que nos identifica sen excluírnos estando como estamos lonxe da casa.No CERN en Xenebra, a 26 de Maio de 2009,Xabier Cid Vidal, Licenciado en Física e estudante de Doutoramento - USC, experimento LHCb.Patricia Conde Muíño, Doutora en Física de Partículas, Investigadora do LIP (Laboratório de Física e Instrumentação de Física de Partículas) - Lisboa (Portugal), experimento Atlas.Daniel Esperante Pereira, Enxeñeiro de Telecomunicacións e estudante de Doutoramento na USC, experimento LHCb.Teresa Fonseca Martín, Doutora en Física de Partículas, investigadora asociada da Royal Holloway University - Londres (Reino Unido), experimento Atlas.Abraham Gallas Torreira, Doutor en Física de Partículas, investigador Ramón y Cajal na USC, experimento LHCb.Manuel Gallas Torreira, Doutor en Física de Partículas, antigo staff do CERN no departamento de Física Experimental.Marcos Mariño Beiras, Doutor en Física de Partículas, Catedratico de Física Matemática na Universidade de Xenebra (Suíza).Diego Martínez Santos, Licenciado en Física e estudante de Doutoramento - USC, experimento LHCb.Cibrán Santamarina Ríos, Doutor en Física de Partículas, investigador asociado na McGill University - Montreal (Canadá), experimento Atlas.

PREGUNTARLLE AOS PAIS

Hai persoas que falan, neste caso escriben, como se estivesen pensando o mesmo que temos na cabeza os lectores ou oíntes que accedemos a certos medios. E é que non sería máis axustado, ou máis indicado, que se escribise así nos medios máis "famosos", xa que sería unha achega indesprezable para todas e todos nós.

Cando falamos de certas políticas nestes tempos de cambio, mergullados nunha crise que é alucinante pola voracidade que ten o sistema capitalisna no planeta, hai que entender que todo o que se fai vai vencellado aos cartos, ao metálico que cambia de man sen control da lexitimidade que nos debería de protexer. O señor presidente de Galicia, sr. Feijoo, ten un desaxuste mental que nos deixa situados enriba dunha corda que atravesa o oceano sen outra axuda que a de pelexar para caer o último. Non podemos obviar que foi escollido democraticamente, e iso si que me dá realmento medo, medo de vivir entre pantasmas que arrastran as súas cadeas ao son do diñeiro e do pan para hoxe e a fame para mañá. Medo de estar suxeito a lei aprobadas por eles mesmos que ao pouco tempo cambian para achegarse máis ao vacío que eles mesmos crearon polos seus propios intereses.

Deixovos aquí unha reflexión deste poeta da política que tanto me gusta como opina:

Preguntarlle aos paisa; de Marcelino Fernández Mallo en Vieiros
10:15 25/05/2009
Non se coñece goberno como este galego que máis precisase da cortesía dos 100 días. Con algunha honrosa excepción, os conselleiros forman un grupo inconexo de aprendices desorientados que, por non saberen, nin parecen saber cales son os problemas principais que deben abordar.
E se hai un asunto, que os hai a moreas, nos que a acción (por chamala dalgunha maneira) deste goberno vai descarreirada, ese asunto é o tratamento da nosa lingua. Nun artigo anterior, procuramos analiza-la que podería ser política lingüística auspiciada polo Sr. Feijóo. O presidente porfía na súa teima da que el denomina “liberdade lingüística” no que supón unha aberrante manipulación semántica da realidade e unha demostración de inopinado descoñecemento do marco xurídico deste País e mesmo das obrigas do primeiro representante das súas institucións. A andrómena agora vén sendo a consulta ós pais. Tras lle dar algunhas voltas a este asunto, cheguei á conclusión de que fan vostedes ben consultando ós pais. De feito, eu propóñolles que consulten tamén ós avós, e ós tíos, e os tíos-avós cos que os nenos comparten a cea de Nadal, e ós irmáns e curmáns cos que xogan, e pola mesma razón ós amigos incluso se teñen algún no rural, e mesmo ós veciños cos que se cruzan no relanzo e nas escaleiras, e ós profesores que lles imparten as aulas, e ó persoal administrativo das escolas, e ás limpadores e limpadores, que estes de seguro utilizan a lingua galega… Consulten vostedes a tódolos segmentos de poboación atinxidos e fagan a oportuna parametrización por ámbitos, provincias, tamaños de poboación, sexo, idade e profesión. Contraten unha empresa de sondaxe (apostaría por unha en concreto), definan a mostra e o universo, desenvolvan a enquisa, debúllena de acordo ás distintas variables estatísticas, analícena, cocíñena ó seu gusto, e publiquen as conclusións nun libro a distribuír entre tódolos institutos, colexios e asociacións do País. Fágano e paguen despois a factura, pois iso é todo o que poderán facer coa súa consulta. Tamén poderán utilizala de bandeira ante os medios e os electores, interpretando os resultados segundo o seu modo e maneira. E ata aquí. Porque, Sr. Feijóo, unha consulta aos pais carece de calquera valor lexislativo, executivo ou funcional. Se vostedes, de acordo ás súas propias manifestacións, non se senten obrigados polo Plan de Normalización Lingüística aprobado por unanimidade polo Parlamento Galego, e con vostede de vicepresidente!, ¿como demo se van sentir vinculados a unha consulta fóra de todo control xurídico na cal nin o contido, nin a articulación nin o resultado están contemplados en ningún regulamento? Pero ¿que clase de goberno é o seu que desbota acordos unánimes da máxima representación do Pobo e apela a estrafalarias consultas de deseño imposible? Avancemos, Sr. Feijóo: que lles vai preguntar ós pais? En que idioma prefiren a educación dos fillos? En que lingua desexan cada unha das materias? Cantas horas lle van dedicar ó galego e cantas ó castelán? E ó inglés? E despois, cando teña os resultados, que vai facer vostede: a media aritmética de horas por colexio? A media por poboación? A media por curso? A media por idade? Ou decidirase a lingua en función dos resultados en cada materia, en cada curso, en cada colexio, en cada colectivo e en cada localidade? Ou creará vostede un ensino por porcentaxes de uso da lingua galega? E que pasa se hai pais que prefiren o ensino en tagalo? Porque, Sr. Feijóo, os dereitos son individuais, non colectivos. Se vostede renuncia á responsabilidade da Administración organiza-lo ensino en Galicia e converte esa responsabilidade pública nun dereito privado dos pais, ese dereito pasa a ser individual co cal cada pai poderá elixi-lo uso das linguas na educación dos seus fillos. Por riba de todo, Sr. Feijóo, preguntámosllo unha e outra vez: como pensa garanti-lo dereito de tódolos rapaces e mozos de Galicia a ser capaces de fala-la súa lingua? Ou pensa simplemente actuar en contra da lei? Free, Sr. Feijóo, detéñase, alente, peche os ollos, reflexione e comece de novo. Se continúa por ese camiño, vaise estrelar e, o peor de todo, vai provocar unha convulsión social de difícil retorno. O pobo galego, sábeo vostede, é extraordinariamente paciente e xeneroso. Concederalle tempo para artellar unha política lingüística acorde coas necesidades do País e coa situación da nosa lingua fóra das presións de grupos de xénese escura. E pregunte os pais, claro que si, ou mellor, pregunte os cidadáns; pregúntelles, tanto se teñen fillos como se non, cales son os asuntos que máis lles preocupan, cales son as cuestións que requiren unha atención preferente do seu goberno. E principie vostede a gobernar de vez: ten unha morea de problemas ben importantes, e algúns que lle veñen enriba se cadra de tanto ou máis calado, como para que vostede se entreteña en crear conflitos artificiais. Recapacite, Sr. Feijóo.

INQUEDANZAS DA NOSA REALIDADE

O coñecemento que temos das realidades que nos rodean vén mediado polos intereses que temos na nosa relación con elas, e como isto é algo que cambia constantemente adaptamos o coñecemento desas realidades ao momento e ao contexto. Individualmente tamén temos un concepto variable, xa que, verémonos e verannos os demáis dunha forma ou outra dependendo dos xogos de intereses en que esteamos mergullados en cada momento.
Somos seres sociables, e como tales dependemos de diversos grupos que veñen creados ou son de nova creación para poder sobrevivir, e estes grupos son tales porque teñen algo en común, ben sexa a familia, unha situación económica ou outras moitas semellanzas. E para acomodar todo isto, o ser humano vive nun espazo, que tamén é relativo dependendo das individualidades que o teñan en mente, polo que sempre será unha adaptación persoal que cambia no espazo e no tempo.
Esta reflexión vén dunha lectura que estaba a facer por motivos académicos e pensando en por qué Burela é diferente ou semellante ao resto das realidades sociables nas que me movo.
As realidades das que falo son diversas pero ao pensar no meu pobo teño que dicir que me veñen á cabeza certas inquedanzas persoais que non podía deixar fuxir no barco dos soños. Estas inquedanzas son realidades sociais das que formo parte e nas que todos temos algo que dicir.
Temos todos algo que dicir porque vivimos nunha realidade multicultural con pretensións de chegar a ser un modelo a seguir mundialmente, por iso fixen a anterior reflexión, que temos de distinto? que é o que nos fai ver as cousas de distinta maneira? por qué somos unha illa lingüística no medio dun deserto que se expande ao son dunha seca que non ensina a súa fin?

Para poder responder a esas preguntas teremos que facer unha visión da situación real que temos e como chegamos a esta situación.

Podería comezar falando de como chegaron ata esta localidade as distintas razas, etnias, nacionalidades coas que convivimos, pero faría falla un espazo moi superior do que dispoño. Así, vou directamente ao asunto que me percorre o sistema neurolóxico. Vivimos nunha sociedade galegofalante nunha porcentaxe moi elevada, atrévome a dicir que é a máis alta de Galiza neste tipo de poboación, onde os emigrantes que acollemos son de diversas zonas xeográficas e políticas.
Atendendo a un video que vin sobre o Modelo Burela, non deixei pasar a certeza que alí se expoñía, e non era outra que os emigrantes que viñan dun estado foraneo adaptaban a súa lingua á que existía na súa realidade diaria, mentres que os que viñan deste mesmo estado (España), facían caso omiso ao factor lingüístico presente (salvo excepcións). Isto fíxome pensar sobre o por qué deste modelo lingüístico no concello.

Despois de cavilar durante moitas horas e moitos días, cheguei á conclusión de que, e como dicía ao comezo deste texto, as realidades existentes varían segundo as persoas que as miran, e estas persoas tamén son produto dunha variación persoal. Así pois, entendín que cando os emigrantes, que non viñan deste estado, chegaron a Burela e encontraron unha realidade ben acomodada e compacta na que estaban inmersos todos os seus habitantes, polo que fixeron o mesmo que farían outros que dende aquí emigraron a outro paises, adaptáronse á forma de vida que existía, na que entraba a lingua, e como vian que a lingua que aquí falabamos era o galego, chegaron á conclusión de que en galego chegarían a unha adaptación rápida e cómoda na que se integrarían nesa realidade que dende o seu punto de vista era a única que existía.
Por outra banda, os emigrantes que chegaron dende fóra deste país, pero dende o mesmo estado, non viron a necesidade de adaptarse a ningún nivel, xa que traían outra vista da realidade existente que non tiñan outros emigrantes. Esta realidade é a que provoca unha situación política que creou certos prexuízos lingüísticos partindo doutros intereses.
Sen entrar en política, que xa estaba chegando a un discurso intragable, só quería ver cal era a visión tan distinta dunha mesma realidade entre uns e outros e o por qué desa visión.
Teriamos que facer todos un traballo de revisión de prexuízos e ver que agora todo o mundo está a sufrir unha situación política similar neste senso.

Con todo, e por todo isto, é innegable ver que en Burela hai unha situación de convivencia moi positiva e exemplar. So hai que ver os telexornais diariamente para saber que vivimos nun lugar no que a palabra que o define podería ser tranquilamente Respectuoso.
Aquí cando chega alguén de fóra e pasa uns días, o normal é que volva e que repita as visitas con regularidade e iso é porque hai algo nesta sociedade que nos fai especiais.

Fago esta visión dende un punto de vista moi peculiar debido á miña ocupación no ámbito da lingua, por iso levo unha gran idea a unha pequena parte da realidade existente.

Seguindo con estas realidades e co respectuoso que é o noso pobo, quería chamar a atención noutro campo que me ocupa: a toponimia local, dos topónimos entre os que vivimos. Os topónimos son os nomes propios dos lugares, eses nomes que perviven durante moito tempo, que son un patrimonio tan importante como pode ser a conservación dun castro, dunhas pinturas ou de calquera obxecto importante.
Estes nomes, topónimos, foronse perdendo ao longo dos anos por mor da creación de novas infraestruturas, tanto rúas, prazas, como edificios... Non creo que a creación de formas novas teña que ser unha xustificación para cambiar nomes de espazos que sempre estiveron aí, e que non mudaron a súa situación ao longo do tempo.
Burela, como zona costeira que é, ten unha cantidade asombrosa de topónimos dos cales só coñecemos unha minúscula parte. Podemos coñecer topónimos como poden ser o Castelo, a Vila do Medio, a Marosa, Burela de Cabo, o Campón, Ril... pero deberiamos saber moitos máis.

Penso agora neses mariñeiros que empregan un GPS moi antigo que é a localización das zonas de pesca por referencias terrestres, das que en cada punto teñen un nome que eles coñecen, cada recuncho da ribeira ten un nome que, agás xente de mar, ninguén coñece. Cantos milleiros de topónimos acabaran desaparecendo por non mantelos e transmitilos?
Chamaranme moitas cousas ao dicir isto, pero imos a algo máis común, cómo se chama o lugar que agora coñecemos como Praza da Mariña?, ou cómo se chama o que agora é a Praza do Concello?, quen sabe como se chama o rio que vai canalizado baixo as rúas de Burela? Son lugares moi coñecidos, nos que estamos a diario pero dos cales non temos consciencia de que sempre tiveron un nome popular e que non é o que actualmente teñen. Nun concello con topónimos tan fermosos como poden ser os Castros, a Lamela, a fonte corval... como é posible que non coñezamos e respectemos outros que teñen tanta importancia como os xa citados?
Propoño un estudo toponímico local para saber cal é a nosa realidade e a nosa forma de pensar historicamente, ca que nos topónimos agóchanse formas que desvelan as inquedanzas e a visión que os nosos antepasados tiñan con respecto ao lugar onde vivimos. Sería todo un luxo manter a toponimia local, sendo respectuosos co que nos rodeou sempre.
Dende os castrexos, poño estes por ser o primeiro asentamento do que temos constancia neste lugar, e pasando polos romanos e a romanización, os suevos ou bizantinos ata os nosos días e falando de onomástica, os nomes que menos variaron foron os topónimos, e digo que non variaron moito con respecto a outras formas. Por iso propoño, tanto a nivel local como nacional, que se recuperen os nomes e que non lle cambiemos o nome aos lugares que xa teñen unha nomenclatura tradicional, xa que é un ben inmaterial que debemos respectar e que moitas veces se cambia para adicar rúas a persoas que nunca fixeron nada, e se o fixeron foi para mal, outra fixeron as cousas ben, pero cada un terá o seu espazo na historia se a sociedade ve que o merece, pero os topónimos non fan outra cousa que designar realidades que nos acollen sen máis.

En definitiva, se vivimos nun pobo especial, distinto, e con ansias e esperanza de que siga medrando e siga sendo cada vez mellor, intentemos manter esa diferenciación do que nos rodea e fagamos o posible para mellorar esta marca que gañamos a pulso facendo xestos especiais e que nos desmarquen do percorrer rutinario que vai ditando este mar, que nos fai crer que só hai un vaivén oscilatorio para manter o ritmo. Naveguemos na dirección correcta, pero na que nós mesmos rememo cara a mesma meta.

A LINGUA DE FEIJOO (parte II das eleccións)

Seguindo a miña análise das pasadas eleccións á Xunta de Galiza, próxima Junta de Galicia, achego a este meu blog un artigo que atopei no xornal virtual Vieiros onde Marcelina Fernández Mallo, economista e escritor, presenta unha visión moi certeira (case que pon os meus pensamentos), da situación da lingua Galega e de como trata e tratou o seguinte presidende e o seu partido esta nosa fala tan prezada e perseguida.

Aquí vos deixo a reflexión: Marcelino Fernández Mallo

A lingua segundo Feijoo
10:30 23/03/2009
Consultaría vostede, Sr. Feijóo,quero supoñer eu, os resultados do informe da RAG sobre o estado da lingua galega que se acaban de coñecer (como os tomou, por certo?). Escoitaría ou lería, outrosí, as esixencias desa plataforma en contra da fala galega que tanto axudaron no PP a crear e medrar. En fin, xa saberá vostede aquilo de "quen sementa ventos..."
Pois si, Sr. Feijóo, vostedes sementaron o vento da división do País en torno á lingua. Vostedes, ou sexa, o PP galego seguindo as instrucións dos seus xefes en Madrid, e mailo seu socio mediático seguindo as súas propias teimas antropolóxicas. Durante o último goberno Fraga do que vostede formaba parte (ó abeiro dun Audi estupendo, por certo), ese mesmo executivo propuxo o chamado Plan de Normalización Lingüística, o cal, entre outras 400 medidas, incorporaba os postulados sobre o ensino que despois tomaron forma do Decreto 124/2007. Lembrará vostede que aquel Plan, aínda vixente, non tivo a máis mínima resistencia por parte de ningunha asociación ou ente vivo coñecido. E recordará tamén que o seu partido asumiu con acordo e normalidade o contido de decreto sobre o ensino en galego ata uns días antes da súa presentación e tralas ordes emanadas dende a sede central do seu partido. A partir dese día, vostede e o seu partido transforman brutalmente o seu discurso e pasan á ofensiva contra a fala galega da man do seu socio mediático e desa plataforma de nome arteiro (persegue xustamente o contrario do que suxire o seu nome) que tanto axudaron a medrar. Vostede haberá ser nuns días, aínda non sei a través de qué milagreiro conxuro cósmico, o presidente do meu País. Para a preocupación de moitos, está a demostrar vostede unha soberbia empanada mental na maioría dos asuntos que vai tocando. Entre eles, resulta se-la lingua onde a súa natureza de viraventos se amosa en maior plenitude. Estou tentando compoñe-lo seu ideario respecto do tratamento ó idioma e créame que atopo atrancos salientables. Repasemos as claves que, eito a eito, vai vostede verquendo ó respecto: Primeira clave: o seu partido defendeu antes da campaña o “bilingüismo harmónico”. Hai un problema gordo sobre isto, Sr. Feijóo. Como vostede sabe, Galicia non é bilingüe (xa nos gustaría) senón diglósica (velaquí máis detalles sobre esta afirmación). A única maneira de írmonos achegando ó bilingüismo é aplicando o Plan de Normalización Lingüística aprobado en 2004 polo goberno Fraga. Vaino aplicar vostede? Segunda clave: durante a campaña, botou vostede sapos e cóbregas contra a “imposición lingüística”. E ten vostede razón, Sr. Feijóo, Galicia leva séculos sufrindo a absoluta imposición… do castelán. Curiosamente, vostede, o seu partido e o seu socio mediático, transmitiron á sociedade a infamia de que o galego se estaba a impoñer. Unha infamia, Sr. Feijóo, sábeo vostede perfectamente. E senón, déame unha soa persoa en Galicia obrigada a falar galego en contra da súa vontade (nin sequera se impuxo para atende-lo cidadán en galego!). Eu e calquera podemos facerlle unha interminable listaxe de galego-falantes obrigados a emprega-lo castelán en centos de eidos e contornas diferentes. Terceira clave: trala vitoria electoral, declarou a súa decisión de promove-lo galego “respectando a sagrada liberdade lingüística”. Sr. Feijóo, a única maneira de garanti-la liberdade lingüística é asegurando un trato equitativo ó galego, é dicir, favorecendo o emprego do galego en tódolos ámbitos onde o castelán ten unha situación de superioridade. Nesas condicións, un cidadán de Galicia poderá decidir libremente o idioma a utilizar. Pero mentres o castelán domine a práctica totalidade das relacións cotiás dos galegos, xa me dirá vostede que liberdade lingüística se pode acadar.Cuarta clave: vostede afirmou “se me falan en castelán, contestarei en castelán; se me falan en galego, fareino en galego.” Si, claro, pero ¿e cando inicie vostede, Sr. Feijóo? Porque vostede vai principiar na maioría das ocasións. Por exemplo, cando conceda unha entrevista nun medio escrito, ¿qué idioma pensa utilizar? Quinta clave: manifestou vostede que outra das súas “ideas” era a de levar ás aulas a “cordialidade que impera na rúa”. Pero Sr. Feijóo, ¿de que cordialidade fala vostede? O castelán está a esmaga-lo galego. A lingua forte está a esnaquiza-la lingua feble. E agora por riba, vostede pretende quitarlle a tirafonda a David e entregarlla a Goliat. Déixese de frases e confronte a realidade. E esa realidade obrígao a garanti-lo galego como lingua vehicular do ensino. Nesta ligazón atopará boas razóns. A razón principal queda resumida nestoutra frase que pode, se quere, engadir á súa antoloxía de frases presidenciais: “o goberno galego ten a obriga de garanti-la plena competencia dos nenos e mozos galegos nas dúas linguas oficiais do País.” A competencia en castelán está garantida. É a súa obriga que tamén o estea en galego. Sexta e última clave: tamén afirmou que será vostede “o primeiro defensor do galego”. Pois se quere se-lo primeiro defensor do galego, empece por mellora-lo seu uso. Leva oito anos de vida política en Galicia e nin sequera se molestou en aprender a colocar ben os pronomes. E se quere se-lo primeiro defensor do galego, fáleo fóra dos micrófonos, fáleo cos seus amigos, cos seus compañeiros de partido, coa súa familia, cos empresarios, cos xornalistas (tamén co seu socio mediático e con esa plataforma que tanto axudaron a medrar)… Sr. Feijóo, o que me parece é que a vostede fáltanlle lecturas. Nunha entrevista de hai pouco, preguntáronlle por escritores galegos. Mencionou vostede a Valle-Inclán e Torrente. Xa, home, e de literatura galega? Citou vostede a Rosalía. Seguramente, se lle preguntasen por un escritor de literatura castelá non citaría a Cervantes. Voulle propoñer, se vostede ten intención de ler algo en galego, Cunqueiro, Méndez Ferrín, Otero Pedrayo, Vicente Risco, Xohana Torres, Carlos Casares, María Xosé Queizán, Darío Xoán Cabana, Marina Mayoral… Pódolle dar cen nomes dunha sentada de enormes escritores en galego. Porque o galego, Sr. Feijóo, é unha lingua rica e culta, malia o cal nunca se separou do pobo. Vostedes, falemos claro, queren acabar con ela. Van vostedes de exterminadores da cultura e da lingua galegas como medio máis directo para asegurarse o dominio eterno do País. Non se pode dicir que o estean a facer mal. Nas súas distintas formas e versións –Partido Popular, Alianza Popular ou ditadura franquista– conseguiron extermina-los ríos, os bosques, a arquitectura popular, moitas das tradición (agás as gastronómicas), o litoral, a agricultura… Así é, non o están a facer vostedes nada mal